काठमाडौं । कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) आज विश्वको प्रविधि, व्यवसाय र नवप्रवर्तनको केन्द्रमा पुगेको छ । यही सन्दर्भमा नेपालमा एआईको सम्भावना, यसको प्रयोग, नीति–तयारी, व्यवसायिक रूपान्तरण र स्थानीय आवश्यकतासँग यसको सम्बन्धबारे गहिरो बहस भइरहेका छन् । यस्तो पृष्ठभूमिमा स्प्रिङबेस एआईका सह-संस्थापक आकाश जाटिया र भरत गोल्छासँग गरिएको यो विशेष कुराकानीले एआईलाई केवल एउटा प्राविधिक उपकरणका रूपमा होइन, बरु एक व्यापक रणनीतिक परिवर्तनका रूपमा बुझ्नुपर्ने आवश्यकता उजागर गर्छ ।

यस अन्तर्वार्तामा दुवैले स्प्रिङबेस एआईको अवधारणा, यसको निर्माण पछाडिको प्रेरणा, तथा एआईलाई सबैका लागि सरल, पहुँचयोग्य र उपयोगी बनाउने आफ्नो दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन् । उनीहरूले विभिन्न भाषा बोल्ने, प्राविधिक पृष्ठभूमि कमजोर भएका वा डिजिटल साधनसँग सीमित पहुँच भएका मानिसहरूलाई समेत एआईको लाभ दिलाउने लक्ष्यका बारेमा विस्तारमा बोलेका छन् । साथै, संस्थाहरूको विखण्डित डाटा, म्यानुअल कार्यप्रणाली र धेरै टुल्स प्रयोग गर्दा उत्पन्न हुने जटिलता हटाएर एकीकृत एआई प्रणालीमार्फत प्रभावकारी कार्यसम्पादन कसरी सम्भव हुन्छ भन्ने विषयमा  आईसीटी समाचारका लागि स्नेहा झाले गरेको कुराकानी ।  

(स्प्रिङबेस एआईका सह–संस्थापक आकाश जाटिया )

सर्वप्रथम, स्प्रिङबेस एआईबारे संक्षेपमा बताइदिनुहोस् ?

धन्यवाद । म आकाश जाटिया हुँ र मसँग भरत गोल्छा हुनुहुन्छ । हामी दुवै स्प्रिङबेस एआईका सह-संस्थापक हौँ । स्प्रिङबेस एआई एउटा एआई वर्क अपरेटिङ सिस्टम हो, जसले कुनै पनि विचारलाई पूरा कार्यमा रूपान्तरण गर्न मद्दत गर्छ ।

प्रयोगकर्ताले आफ्नो मातृभाषा वा रोजेको भाषामा स्वाभाविक रूपमा बोलेर वेबसाइट, प्रस्तुतीकरण, अनुसन्धान, भिडियो, रिपोर्ट वा अन्य डिजिटल कार्यहरू तयार गर्न सक्छन् । हाम्रो मुख्य उद्देश्य एआईलाई केवल अङ्ग्रेजी जान्ने वा प्राविधिक रूपमा दक्ष व्यक्तिहरूका लागि मात्र नभई सामान्य नागरिकसम्म पहुँचयोग्य बनाउनु हो ।

स्प्रिङबेस एआई सुरु गर्ने प्रेरणा के थियो ?

भरत र म दुवै परम्परागत व्यापारिक परिवारबाट आएका हौँ । उद्योग, व्यापार र सेवा क्षेत्रमा काम गर्दै गर्दा हामीले एउटा ठूलो समस्या देख्यौँ- संस्थाहरूले विभिन्न एआई टुल्स, फाइल प्रणाली, मिटिङ प्लेटफर्म र डाटा स्रोतहरू छुट्टाछुट्टै प्रयोग गरिरहेका थिए ।

यसले डाटा विखण्डन, समयको नोक्सानी र कार्य क्षमतामा कमी ल्याइरहेको थियो । त्यसैले हामीले सबै च्याट, फाइल, मिटिङ र डाटालाई एउटै बुद्धिमान तहमा एकीकृत गर्ने प्लेटफर्म बनाउने निर्णय गर्यौँ ।

यससँगै हामीले स्प्रिङबेस एकेडेमी पनि सुरु गरेका छौँ, जसले एआई शिक्षा, तालिम, कार्यान्वयन र सीप विकासमा काम गर्छ । हाम्रो दीर्घकालीन लक्ष्य नेपाललाई एआई रेडी राष्ट्र बनाउने हो ।

नेपाली व्यवसायिक नेतृत्वले एआईलाई रणनीतिक परिवर्तनका रूपमा बुझ्नु किन आवश्यक छ ?

एआईलाई केवल एउटा सफ्टवेयर वा उपकरणका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन । यो मोबाइल फोनको आगमन वा इन्टरनेट क्रान्तिजस्तै ठूलो प्रविधिगत परिवर्तन हो । नेपालले धेरैपटक प्रविधि विस्तारमा ‘जम्प एडप्सन’ गरेको छ, अर्थात् क्रमिक रूपमा होइन, एकैपटक ठूलो परिवर्तन स्वीकार गरेको छ । एआई अब भविष्यको कुरा मात्र होइन, वर्तमानको वास्तविकता बनिसकेको छ ।

यदि व्यवसायहरूले अहिलेबाट तालिम, तयारी र संस्थागत रूपान्तरण सुरु गरेनन् भने भविष्यमा प्रतिस्पर्धामा पछि पर्न सक्छन् । हाम्रो अनुभवमा एआईले उत्पादकता बढाउने, लागत घटाउने र निर्णय प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउने काम गरेको छ ।

नेपालमा स्प्रिङबेस एआईको उपयोगिता

नेपाली व्यवसायहरूका लागि स्प्रिङबेस एआई कसरी उपयोगी हुन सक्छ ?

नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय एआई सेवाको भुक्तानी र डाटा सुरक्षासम्बन्धी चुनौतीहरू छन् । स्प्रिङबेस एआईले स्थानीय भुक्तानी प्रणालीसँग एकीकरण गरेर यो समस्या समाधान गर्ने प्रयास गरेको छ ।

हामी केवल सदस्यता बेच्ने प्लेटफर्म होइनौँ । डाटा स्वामित्व र सुरक्षा हाम्रो प्राथमिकता हो । संस्थाको डाटा संस्थाकै नियन्त्रणमा रहन्छ ।

स्प्रिङबेसमार्फत व्यवसायहरूले :

• मिटिङ, कागजात र सञ्चारलाई एकीकृत गर्न,
• प्रस्तुतीकरण, रिपोर्ट, भिडियो र अनुसन्धान स्वचालित रूपमा तयार गर्न,
• विभिन्न एआई टुल्सको झन्झट हटाउन,
• आवाजमार्फत एआई प्रयोग गर्न सक्छन् ।

हाम्रो लक्ष्य एआईलाई सरल, सुरक्षित र वास्तविक कार्यमा उपयोगी बनाउनु हो ।

विश्व बजारमा जान चाहने नेपाली एआई स्टार्टअपलाई तपाईंहरूको सुझाव के छ ?

नेपालमा अत्यन्त प्रतिभाशाली र आत्मप्रेरित युवा छन् । एआई व्यवसायको राम्रो पक्ष भनेको यसको प्रारम्भिक लगानी अपेक्षाकृत कम हुनु हो ।

मेरो सुझाव :

• सुरुदेखि नै विश्व बजारलाई लक्षित गर्नुहोस्,
• स्केलेबल उत्पादन बनाउनुहोस्,
• एआईलाई विकास र नवप्रवर्तनको साधनका रूपमा प्रयोग गर्नुहोस्,
• शिक्षा र सीप विकासमा लगानी गर्नुहोस् ।

विद्यालय र कलेज तहदेखि नै एआई शिक्षा अनिवार्य रूपमा समावेश गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ ।

नेपालका विभिन्न क्षेत्रमा एआईको भूमिका कस्तो हुन सक्छ ?

एआईको प्रयोग दुई तहमा हुन्छ; सञ्चालनात्मक (Operational) र विशेषीकृत गहिरो प्रविधि (Deep Tech)।

सामान्य रूपमा यसले :

• दोहोरिने काम स्वचालित बनाउँछ,
• उत्पादकता बढाउँछ,
• विश्लेषणात्मक निर्णयमा सहयोग गर्छ,
• कम स्रोतबाट बढी काम गर्न सक्षम बनाउँछ ।

विशेष रूपमा बैंकिङमा जोखिम विश्लेषण, स्वास्थ्य क्षेत्रमा निदान सहयोग, साइबर सुरक्षा र मिडिया सामाग्री व्यवस्थापनमा एआईको ठूलो सम्भावना छ ।

नेपालले एआईका लागि कस्ता नीति सुधार गर्नुपर्छ ?

पहिलो चरणमा विद्यमान नीतिहरूको पुनरावलोकन आवश्यक छ । धेरै नीति एआई युग सुरु हुनुअघि बनेका हुन् । नेपालले अमेरिका, चीन, भारत र अन्य डिजिटल रूपमा अगाडि बढिरहेका देशहरूको अनुभव अध्ययन गर्नुपर्छ । नीति :

• जनमुखी,
• नवप्रवर्तनमैत्री,
• व्यवसायमैत्री,
• डाटा सुरक्षा र जिम्मेवार प्रयोगमा केन्द्रित

हुनुपर्छ ।

एआई-चालित भविष्यमा कामको स्वरूप कस्तो देख्नुहुन्छ ?

निकट भविष्यमा प्रत्येक ठूलो संस्थामा एआई विभाग वा एआई विशेषज्ञ टोली हुने सम्भावना छ । जसरी आज वित्त, कानुन वा मार्केटिङ विभाग हुन्छन्, त्यसरी नै एआई कार्यान्वयन, तालिम, प्रमाणन र रणनीति हेर्ने छुट्टै संरचना आवश्यक पर्नेछ ।

यसैले स्प्रिङबेस एकेडेमीमार्फत हामी एआई तालिम, प्रमाणन, कार्यान्वयन र रोजगारी सक्षम पार्ने कार्यक्रमहरू अघि बढाइरहेका छौँ ।

(स्प्रिङबेस एआईका सह–संस्थापक भरत गोल्छा)

भरत गोल्छाको प्राविधिक दृष्टिकोण

सरल भाषामा स्प्रिङबेस एआईको मुख्य उद्देश्य के हो ?

हाम्रो उद्देश्य एआईलाई लोकतान्त्रिक बनाउनु हो । आज अधिकांश एआई प्लेटफर्म अङ्ग्रेजीमा सहज भएका र प्राविधिक रूपमा सचेत मानिसहरूले प्रयोग गरिरहेका छन् । तर विश्वको ठूलो जनसंख्या अझै यसको वास्तविक शक्तिबाट टाढा छ ।

स्प्रिङबेसले प्रयोगकर्तालाई नेपाली, मैथिली, नेवारी वा अन्य मातृभाषामा बोलेर एआईमार्फत काम सम्पन्न गर्ने सुविधा दिन्छ । यसले भाषा र प्रविधिको बाधा हटाउँछ ।

के स्प्रिङबेसले आफ्नै भाषा मोडेल विकास गरेको छ ?

होइन । हामीले आफ्नै लार्ज ल्याङ्ग्वेज मोडेल विकास गरेका छैनौँ । बरु अमेरिका, चीन, भारतलगायत विभिन्न देशका उत्कृष्ट मोडेलहरूलाई एउटै प्लेटफर्ममा अर्केस्ट्रेसन लेयर मार्फत एकीकृत गरेका छौँ ।

यसले प्रयोगकर्तालाई विभिन्न मोडेलको क्षमता एउटै अनुभवभित्र उपलब्ध गराउँछ ।

संस्थाहरूलाई ‘एआई प्रयोग’बाट ‘वास्तविक प्रभाव’सम्म कसरी पुर्‍याउनुहुन्छ ?

धेरै संस्थाको समस्या विखण्डित डाटा हो । फाइल एउटा ठाउँमा, मिटिङ अर्को ठाउँमा, सम्पर्क विवरण अर्कै प्रणालीमा हुन्छ । स्प्रिङबेसले ती सबैलाई एकीकृत गरेर एआईलाई सन्दर्भसहितको बुद्धिमत्ता दिन्छ । त्यसपछि संस्थाले :

• स्वचालित कार्यप्रवाह,
• एआई-आधारित प्रक्रिया,
• अनुसन्धान प्रणाली,
• प्रस्तुतीकरण निर्माण,
• वेबसाइट र एप विकास

जस्ता कामहरू प्रभावकारी रूपमा गर्न सक्छ ।

स्प्रिङबेस एआईको दीर्घकालीन दृष्टि के हो ?

हामी मानिसहरूको क्षमता दशौं गुणा बढाउने एआई प्लेटफर्म निर्माण गर्न चाहन्छौँ । आज एउटै व्यक्तिले एआईको सहयोगमा पहिले धेरै मानिसहरूले हप्तौँ लगाएर गर्ने काम छोटो समयमा गर्न सक्छ । हामी यो क्षमता उदीयमान बजार र सामान्य नागरिकसम्म पुर्‍याउन चाहन्छौँ ।

अन्त्यमा, पाठक र दर्शकका लागि कुनै सन्देश ?

आकाश जाटिया: हाम्रो दृष्टि नेपाललाई डिजिटल, नवप्रवर्तनशील र एआई-मैत्री राष्ट्र बनाउने प्रयाससँग जोडिएको छ । हामी शिक्षा संस्था, व्यवसाय, सरकार र युवासँग सहकार्य गरेर एआईलाई विकासको साधन बनाउन चाहन्छौँ ।

भरत गोल्छा : एआई मानव इतिहासकै सबैभन्दा रूपान्तरणकारी प्रविधिमध्ये एक हो । यसको फाइदा भाषा, भूगोल वा प्राविधिक पृष्ठभूमिका कारण कसैले गुमाउनु हुँदैन भन्ने हाम्रो विश्वास हो ।