काठमाडौं । नेपालमा डिजिटल बैंकिङको विस्तारसँगै बैंकहरूको सेवा प्रवाहलाई अझ छरितो, सुरक्षित र प्रभावकारी बनाउन आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) आधारित स्वदेशी प्रविधिको प्रयोग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ । यसैक्रममा नेपाली प्रविधि कम्पनी क्विकफक्स कन्सल्टिङ (Quickfox Consulting) ले विकास गरेको क्विक सीसीए (Quick CCA) नामक एआई सफ्टवेयर अहिले नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा परिवर्तनको नयाँ उदाहरण बनेको छ ।

ललितपुरको कुपण्डोलस्थित कार्यालयबाट सञ्चालन भइरहेको क्विकफक्स कन्सल्टिङले विकसित गरेको यो प्रविधिले बैंकहरूमा चेक प्रमाणीकरण (Cheque Clearing and Authentication) को परम्परागत प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा स्वचालित बनाउँदै केही सेकेन्डमै चेक परीक्षण गर्ने क्षमता विकास गरेको छ । यसले बैंकहरूको कार्यक्षमता उल्लेखनीय रूपमा बढाउनुका साथै ग्राहकलाई छिटो, सुरक्षित र भरपर्दो सेवा उपलब्ध गराउन मद्दत पुर्‍याइरहेको छ ।

सन् २०१९ मा स्थापना, नेपालदेखि अमेरिका र अष्ट्रेलियासम्म विस्तार
क्विकफक्स कन्सल्टिङको स्थापना सन् २०१९ मा भएको हो । छोटो अवधिमै कम्पनीले नेपालमा मात्र सीमित नरही अष्ट्रेलिया र अमेरिकासम्म आफ्नो प्रविधि सेवा विस्तार गर्न सफल भएको छ । कम्पनीको मुख्य उद्देश्य आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्समार्फत सरकारी तथा निजी कार्यालय, बैंक तथा वित्तीय संस्थाका जटिल र समय लाग्ने कार्यलाई स्वचालित बनाउँदै डिजिटल रूपान्तरणलाई गति दिनु हो ।

यस कम्पनीलाई नेपालको सूचना प्रविधि क्षेत्रका अनुभवी र दक्ष विज्ञहरूको टोलीले नेतृत्व गरिरहेको छ । कम्पनीका संस्थापक तथा मुख्य सञ्चालक रिचन श्रेष्ठ हुन् । कम्पनीको समग्र व्यापार तथा व्यवस्थापनको नेतृत्व मुख्य कार्यकारी अधिकृत (CEO) पल्लभ पराजुली ले गरिरहेका छन् भने प्रविधि विकास तथा अनुसन्धानको नेतृत्व मुख्य प्राविधिक अधिकृत (CTO) अमित जोशी ले सम्हालिरहेका छन् ।

चेक क्लियरिङको झन्झट अन्त्य गर्दै ‘क्विक सीसीए’
केही वर्षअघिसम्म बैंकमा चेक बुझाएपछि हस्ताक्षर मिलाउने, रकम प्रमाणीकरण गर्ने तथा चेक क्लियर हुन घण्टौँ लाग्ने अवस्था सामान्य थियो । बैंकका कर्मचारीले प्रत्येक चेक हातैले परीक्षण गर्नुपर्ने भएकाले समय धेरै खर्चिन्थ्यो र मानवीय त्रुटिको सम्भावना पनि रहन्थ्यो । यही समस्याको समाधानका रूपमा क्विकफक्सले क्विकसीसीए (Quick CCA) विकास गरेको हो ।

यो एआई प्रणालीले चेक स्क्यान हुना साथ त्यसमा रहेका अक्षर, अंक, विवरण तथा हस्ताक्षरलाई अत्याधुनिक आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) र अप्टिकल क्यारेक्टर रिकग्निसन (OCR) प्रविधिमार्फत स्वचालित रूपमा विश्लेषण गर्छ । हस्ताक्षर सही छ वा छैन, विवरण मिलेको छ वा छैन भन्ने परीक्षण केही सेकेन्डमै सम्पन्न हुन्छ ।

यस प्रविधिका कारण बैंक कर्मचारीको म्यानुअल परीक्षणमा लाग्ने समय घटेको छ भने चेक क्लियरिङ प्रक्रिया धेरै छिटो र सुरक्षित बनेको छ ।

दैनिक ३० हजारभन्दा बढी चेक स्वचालित रूपमा प्रशोधन
हाल नेपालका ठूला वाणिज्य बैंकहरूले क्विकसीसीए प्रयोग गरिरहेका छन् ।कम्पनीका अनुसार यो प्रणालीले दैनिक ३० हजारभन्दा बढी चेक स्वचालित रूपमा प्रशोधन गरिरहेको छ ।

उच्च शुद्धतासहित सञ्चालन हुने यस प्रविधिले मानवीय त्रुटि न्यून गर्दै बैंकहरूको कार्यक्षमता उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि गरेको छ । बैंकहरूका लागि समय र सञ्चालन खर्च दुवै घट्नुका साथै ग्राहकले पनि चेक क्लियरिङका लागि लामो समय कुर्नुपर्ने अवस्था हट्दै गएको छ ।

आईसीटी अवार्ड २०२५ बाट सम्मानित
क्विकफक्स कन्सल्टिङले विकास गरेको क्विकसीसीएलाई नेपालको प्रतिष्ठित प्रडक्ट आईसीटी अवार्ड २०२५ (Product ICT Award 2025) बाट सम्मानित गरिएको थियो । यो सफ्टवेयरले बैंकिङ क्षेत्रमा लामो समयदेखि झन्झटपूर्ण मानिएको चेक परीक्षण तथा हस्ताक्षर प्रमाणीकरण प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा स्वचालित बनाएको भन्दै सम्मान प्राप्त गरेको हो ।

कम्पनीका अनुसार यस प्रविधिले चेक क्लियरिङको समय करिब ७० प्रतिशतसम्म घटाएको छ । यसले बैंकहरूको उत्पादकत्व बढाउनुका साथै सुरक्षित र भरपर्दो डिजिटल बैंकिङ सेवा प्रवाहमा महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ ।

डिजिटल नेपाल अभियानमा स्वदेशी प्रविधिको योगदान
नेपालमा डिजिटल बैंकिङको विस्तारसँगै स्वदेशी प्रविधिको आवश्यकता पनि बढिरहेको छ । यस सन्दर्भमा क्विकफक्सले विकास गरेको समाधान केवल एउटा सफ्टवेयर मात्र नभई नेपालको प्रविधि क्षमताको उदाहरणका रूपमा स्थापित भएको छ ।

नेपाली इन्जिनियरहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको एआई प्रविधि नेपालमै विकास गर्न सक्छन् भन्ने विश्वासलाई यस कम्पनीले व्यवहारमै प्रमाणित गरेको छ । स्वदेशमै विकसित समाधानले विदेशी सफ्टवेयरमाथिको निर्भरता कम गर्नुका साथै देशभित्रै उच्चस्तरीय प्रविधि विकास सम्भव रहेको सन्देश दिएको छ ।

भविष्यतर्फको यात्रा
कृत्रिम बुद्धिमत्ता, मेसिन लर्निङ र स्वचालन प्रविधिको प्रयोग विश्वभर तीव्र गतिमा बढिरहेका बेला नेपाल पनि त्यसको प्रभावबाट टाढा छैन । बैंकिङ क्षेत्रदेखि सरकारी सेवा र निजी व्यवसायसम्म एआईको प्रयोग विस्तार भइरहेका बेला क्विकफक्स कन्सल्टिङ जस्ता स्वदेशी कम्पनीहरू डिजिटल रूपान्तरणका प्रमुख साझेदारका रूपमा उदाइरहेका छन् ।

कम्पनीले नेपाल, अष्ट्रेलिया र अमेरिकामा आफ्नो सेवा विस्तार गरिसकेको अवस्थामा आगामी दिनमा थप अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली प्रविधि निर्यात गर्ने सम्भावना पनि बलियो देखिएको छ ।