काठमाडौं । अमेरिकी अर्बपति तथा स्पेसएक्सका प्रमुख इलन मस्कले आगामी वर्ष अमेरिकाका प्रत्येक बालबालिकालाई आफ्नो कम्पनी स्पेसएक्सको एक–एक सेयर उपलब्ध गराउने घोषणा गरेका छन् ।

उनको यो घोषणाअनुसार योजना कार्यान्वयन भएमा अमेरिकाका करिब सात करोड ३० लाख बालबालिका लाभान्वित हुन सक्नेछन् । यद्यपि, सेयर वितरणको प्रक्रिया र योजनाका अन्य सर्तबारे मस्कले विस्तृत जानकारी दिएका छैनन् । मस्कले सोमबार सामाजिक सञ्जालमार्फत यस्तो घोषणा गरेका हुन् ।

यसअघि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) कम्पनी एन्थ्रोपिकले आफ्नो पाँच प्रतिशत सेयरबाट प्राप्त हुने लाभलाई सार्वजनिक हितका लागि प्रयोग गर्ने उद्देश्यले नयाँ कोष स्थापना गर्ने घोषणा गरेको थियो । त्यसको प्रतिक्रियामा मस्कले कम्पनीको सेयर सर्वसाधारणलाई प्रत्यक्ष रूपमा उपलब्ध गराउनु उपयुक्त हुने धारणा व्यक्त गरेका थिए ।

त्यसपछि उनले अमेरिकाका बालबालिकालाई स्पेसएक्सको सेयर दिने योजना सार्वजनिक गरेका हुन् । उनले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल पोस्टमा यो पहल धेरैमध्ये पहिलो हुने समेत उल्लेख गरेका छन् ।

१० अर्ब डलरभन्दा बढीको योजना
उपलब्ध विवरणअनुसार, स्पेसएक्सको सेयर शुक्रबार प्रतिकित्ता १४६.०३ अमेरिकी डलरमा बन्द भएको थियो । यही मूल्यलाई आधार मान्दा प्रत्येक बालबालिकालाई एक सेयर वितरण गर्न करिब १० अर्ब ६६ करोड अमेरिकी डलर आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ ।

यो रकम सेयरको उल्लिखित मूल्य र बालबालिकाको अनुमानित संख्याका आधारमा गरिएको गणना हो । वास्तविक लागत भने वितरणको समयको सेयर मूल्य र योजनाका सर्तमा निर्भर हुनेछ ।

स्पेसएक्सले मंगलबार त्रैमासिक वित्तीय विवरण सार्वजनिक गर्ने कार्यक्रम रहेको जनाइएको छ । तर कम्पनीले प्रस्तावित सेयर वितरण कसरी गर्ने, लाभग्राहीको उमेर तथा योग्यता कसरी निर्धारण गर्ने र सेयरको स्वामित्वसम्बन्धी व्यवस्था कस्तो हुने भन्ने विषयमा थप विवरण सार्वजनिक गरेको छैन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मस्कको घोषणाको स्वागत गरेका छन् ।

उनले सामाजिक सञ्जालमा मस्कलाई धन्यवाद दिँदै ट्रम्प अकाउन्टमार्फत अमेरिकी बालबालिकालाई स्पेसएक्सको सेयर उपलब्ध गराउने पहल बालबालिकाको भविष्यमा लगानी गर्ने अवधारणासँग मेल खाने बताएका छन् । ट्रम्पले बालबालिकालाई अमेरिकी सपनाको हिस्सा बनाउने उद्देश्यले यस्तो कार्यक्रम परिकल्पना गरिएको उल्लेख गरेका छन् ।

एन्थ्रोपिकले पनि स्थापना गर्दैछ सार्वजनिक हित कोष
यसैबीच, एआई कम्पनी एन्थ्रोपिकले आफ्नो पाँच प्रतिशत सेयर नयाँ ‘एन्थ्रोपिक पब्लिक बेनिफिट फन्ड’मा राख्ने घोषणा गरेको छ । कम्पनीका अनुसार सेयरको मूल्य बढ्दै जाँदा उक्त कोषको मूल्य पनि बढ्न सक्छ । यस व्यवस्थामार्फत कम्पनीको आर्थिक मूल्यको केही हिस्सा सार्वजनिक हितमा उपयोग गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।

मस्क र एन्थ्रोपिकका यी घोषणाहरू अमेरिकामा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको तीव्र विकास, त्यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिम र प्रविधि कम्पनीहरूको सामाजिक उत्तरदायित्वबारे बहस भइरहेका बेला आएका हुन् ।

एसोसिएटेड प्रेस र एनओआरसी सेन्टर फर पब्लिक अफेयर्स रिसर्चले गरेको एक सर्वेक्षणअनुसार, ६४ प्रतिशत अमेरिकी वयस्कले एआईको विकास अत्यधिक तीव्र गतिमा भइरहेको बताएका छन् । त्यस्तै, २७ प्रतिशतले विकासको गति उपयुक्त रहेको र आठ प्रतिशतले निकै सुस्त रहेको धारणा व्यक्त गरेका छन् ।

गत महिना एन्थ्रोपिकका डारियो अमोडेई, ओपनएआईका साम अल्टम्यान र मस्कलगायत प्रविधि क्षेत्रका प्रमुख व्यक्तिहरूले एआई विकासको गति कम गर्नुपर्ने विषयमा धारणा व्यक्त गरेका थिए ।

प्रविधिले मानवतामाथि पार्न सक्ने सम्भावित जोखिमबारे एन्थ्रोपिकका एक अनुसन्धानकर्ताले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दै राजीनामा दिएपछि यस विषयमा बहस थप चर्किएको थियो ।

यद्यपि, घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा, व्यावसायिक नाफाको उद्देश्य र अमेरिकी सरकारको नीतिगत प्राथमिकताका कारण एआई विकासलाई समन्वयात्मक रूपमा नियन्त्रण गर्ने प्रयास चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ ।

मध्यावधि निर्वाचनमा मस्कको ठूलो आर्थिक संलग्नता
मस्कको पछिल्लो घोषणासँगै उनको आर्थिक तथा सार्वजनिक प्रभावबारे पनि चर्चा भइरहेको छ । यस वर्ष हुने अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीलाई संसद्मा आफ्नो बहुमत जोगाउन सहयोग गर्ने उद्देश्यले उनले जुलाईयता २७ करोड ६० लाख अमेरिकी डलरभन्दा बढी खर्च गरिसकेको समाचारमा उल्लेख छ ।

स्पेसएक्सको सेयर वितरणसम्बन्धी घोषणा कार्यान्वयन भएमा यसले बालबालिकाको भविष्यका लागि लगानी गर्ने नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सक्छ । तर योजनाको वास्तविक प्रभाव सेयर वितरणको संरचना, स्वामित्वका सर्त र लाभग्राहीले त्यसबाट प्राप्त गर्ने आर्थिक लाभमा निर्भर रहनेछ ।