काठमाडौं । फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ह्वाट्सएपको मातृ कम्पनी मेटाविरुद्ध २६ जना पूर्वकर्मचारीले अमेरिकाको क्यालिफोर्नियास्थित सङ्घीय अदालतमा मुद्दा दायर गरेका छन् । उनीहरूको आरोप अनुसार कम्पनीले यस वर्षको सुरुआतमा करिब आठ हजार कर्मचारी कटौती गर्दा व्यवस्थापकको मूल्याङ्कनभन्दा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रणालीबाट गरिएको विश्लेषणलाई प्राथमिक आधार बनाएको थियो ।

७१ पृष्ठको उजुरीमा कर्मचारीहरूको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन, कम्प्युटर प्रयोग, कुञ्जी थिचाइ, माउसको गतिविधि तथा अन्य उत्पादनसम्बन्धी तथ्याङ्कका आधारमा एआईले अंक निर्धारण गरेको र त्यसकै आधारमा कर्मचारी हटाउने निर्णय गरिएको उल्लेख गरिएको छ ।

उजुरीमा स्वास्थ्य उपचार, मातृत्व बिदा तथा पारिवारिक बिदामा रहेका कर्मचारीहरूको कार्यगत गतिविधि स्वाभाविक रूपमा कम देखिने भएकाले एआईले उनीहरूलाई कम अंक दिएको र त्यसका कारण उनीहरू कर्मचारी कटौतीको सूचीमा परेको दाबी गरिएको छ ।

मुद्दामा समावेश उदाहरणअनुसार एक महिला वैज्ञानिकलाई स्वीकृत गर्भावस्था बिदामा रहेका बेला, बच्चा जन्मिन दुई दिनअघि नै जागिरबाट हटाइएको जानकारी दिइएको थियो । त्यसैगरी, एक इन्जिनियरले चोटका कारण बिदामा रहेपछि आफ्नो कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन घटाइएको आरोप लगाएका छन् भने अर्का एक व्यवस्थापकले स्वास्थ्य बिदा सुरु भएको १६ दिनमै जागिर गुमाएको दाबी गरेका छन् ।

मेटाले भने सबै आरोप अस्वीकार गरेको छ । कम्पनीका प्रवक्ताले उजुरीमा गरिएका दाबी तथ्यसँग नमेल खाने बताएका छन् । साथै, कर्मचारी व्यवस्थापन तथा जागिरसम्बन्धी सबै निर्णय मानिसहरूले नै गरेको र कृत्रिम बुद्धिमत्ताले कुनै अन्तिम निर्णय नगरेको कम्पनीको भनाइ छ ।

उजुरीमा कम्पनीले कर्मचारीको स्पष्ट सहमतिबिना निगरानी प्रणाली सञ्चालन गरेको आरोप पनि लगाइएको छ । उक्त प्रणालीमार्फत कम्पनीका उपकरण प्रयोग गर्ने कर्मचारीहरूको कुञ्जी थिचाइ, माउसको गतिविधि, इन्टरनेट प्रयोग, सन्देश, विद्युतीय पत्राचार तथा स्थानसम्बन्धी विवरण सङ्कलन गरिएको दाबी गरिएको छ ।

उजुरीकर्ताहरूका अनुसार यसबारे जानकारी सामान्य आन्तरिक सूचनामार्फत मात्र दिइएको थियो । कर्मचारीलाई सुरुमै सहमति दिने वा उक्त प्रणालीबाट बाहिर रहने विकल्प नदिइएको पनि उनीहरूको आरोप छ । यस मुद्दाले कार्यस्थलमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोग, व्यक्तिगत गोपनीयता, पारदर्शिता तथा कर्मचारी अधिकारसँग सम्बन्धित विषयमा नयाँ बहस सुरु गराएको छ ।